بی خوابی

در جریان خواب، فعالیت عضلانی، فکری و حرکتی فرد به طور نسبی کاهش پیدا می‏کند و فرد در یک بی‏حرکتی نسبی است و پاسخ به محرکات خارجی هم تا حدودی کم می‏شود اما این حالتِ استراحت و بی‏حرکتی برای ادامه زندگی و فعالیت‏های فیزیکی و ذهنی در بیداری کاملاً ضروری است. البته اختلالات خواب زیادند و طیف وسیعی از اختلالات را در بر می‏گیرند اما شایع‏ترین اختلال خواب، بی‏خوابی یا «Insomnia» می‏باشد.

بیش از31 درصد افراد جمعیت عمومی در سال به علت بی‏خوابی به پزشک مراجعه می‏کنند و بسیاری از افراد نیز مراجعه نمی‏کنند زیرا به بی‏خوابی گذرا و ساده مبتلا هستند که بعد از مدتی برطرف می‏شود. می‏توان گفت بی‏خوابی شایع‏ترین و شناخته‏شده‏ترین اختلال خواب است. بی‏خوابی گاه اولین علامت یک بیماری جسمی یا یک اختلال روانپزشکی است، پس شناخت دقیق علت بی‏خوابی به درمان و رفع اختصاصی آن کمک زیادی می‏کند. عواملی که باعث افزایش شیوع اختلال خواب می‏شوند شامل جنس مؤنث، وجود بیماری‏ها و اختلالات طبی و روانی، سوء مصرف مواد (دارو، الکل، مواد مخدر و سیگار) و سن بالا می‏باشند. البته نیاز به خواب در افراد مختلف متفاوت است. مثلاً بعضی با 6 ـ 4 ساعت خواب شبانه سرحال و با کفایت‏اند و برخی به 10 ـ 9 ساعت خواب شبانه نیاز دارند اما به طور متوسط بدن به 8 ـ 6 ساعت خواب شبانه نیازمند است تا بتواند اعمال فیزیولوژیک و نرمال خود را متعادل کند.

بی‏خوابی ممکن است کوتاه‏مدت یا مداوم و طولانی باشد. بی‏خوابی کوتاه‏مدت اغلب ناشی از اضطراب است. گاهی اوقات بی‏خوابی عارضه‏ای از یک تجربه اضطراب‏برانگیز و یا انتظار چنین تجربه‏ای می‏باشد. مثلاً کسی که فردا امتحان دارد یا می‏خواهد در یک مصاحبه شغلی و تحصیلی شرکت کند همین طور واکنش سوگ و فقدان عزیزان فرد و یا سایر استرس‏های زندگی می‏تواند باعث اضطراب و بی‏خوابی شود. این نوع بی‏خوابی‏ها که واکنشی است اغلب ادامه نمی‏یابد و به درمانِ برنامه‏ریزی شده نیاز نیست ولی گاهی تجویز یک داروی آرامبخش و خواب‏آور به طور کوتاه‏مدت لازم می‏شود.

بی‏خوابی مداوم معمولاً فرد را مجبور به مراجعه به پزشک می‏کند. بی‏خوابی مداوم طیف وسیع‏تری از اختلالات را در بر می‏گیرد. در جریان بی‏خوابی مداوم مشکل بیشتر در شروع خواب است. البته ادامه و دوام خواب هم دچار اشکالاتی می‏شود. نکته‏ای که باید در نظر داشت این است که اشکال در آغاز خواب بیشتر در کودکان و نوجوانان دیده می‏شود اما بزرگسالان بیشتر دچار اشکال در ادامه خواب هستند.

علل بی‏خوابی

طبق بررسی‏هایی که صورت گرفته تا 80% بی‏خوابی‏ها را می‏توان تشخیص علت داد که با رفع علت مشکل بی‏خوابی هم برطرف می‏شود:

1ـ یکی از علل شایع بی‏خوابی در شیرخواران و کودکان، تغذیه نامناسب و گرسنگی است. همچنین اجابت مزاج و سوختگی ادرار، گرما و سرمای زیاد محل خواب، نور و سر و صدای زیاد، باعث اشکال در شروع خواب می‏شود.

دردهای ناشی از بیماری‏های جسمی و احساس ناراحتی نیز می‏تواند باعث بی‏خوابی و اشکال شروع و دوام خواب شود.

3ـ یکی از علل مهم بی‏خوابی آپنه خواب یا Sleep Apneaمی‏باشد که بیشتر در نوزادان و شیرخواران دیده می‏شود که در طی خواب مکررا تنفس قطع می‏شود و به طور واکنشی باعث بیدار شدن کودک می‏شود. گاه وقفه تنفسی تا 300 بار هم تکرار می‏شود و متأسفانه عامل مرگ در گهواره نوزاد یا شیرخوار می‏شود، بنابراین به مراقبت بیشتری نیاز است.

اضطراب به دو صورت ساده و مزمن باعث بی‏خوابی می‏شود. اضطراب‏های ساده بیشتر در سنین کودکی و نوجوانی منجر به بی‏خوابی می‏شود. مثل اضطراب قبل از امتحان یا موقعیت خاص، تغییر محل خواب، مسافرت و ... در این موارد اغلب مشکل در آغاز خواب است. به ندرت این حالت به صورت مزمن و طولانی در می‏آید که مداخله دارویی الزامی می‏شود!

در جریان اضطراب‏های مزمن مثل اضطراب جدایی Separated Anexiety، ترس از خواب دیدن و کابوس Nightmare، ترس از مردن و اتفاق ناگوار، افکار مزاحم وسواسی، شب‏ادراری، اضطراب قبل از مشکلات روانپزشکی ماژور (پره‏سایکوز)، تنش‏های عضلانی مزمن نیز افراد دچار بی‏خوابی می‏شوند به طوری که هم در شروع خواب و هم در ادامه خواب دچار مشکل می‏شوند و بیدار شدن‏های مکرر باعث خستگی مفرط و خواب‏آلودگی در طول روز می‏شود.

افسردگی: یکی از معیارهای تشخیص افسردگی، بی‏خوابی است. در جریان افسردگی، شروع و ادامه خواب مشکل است.

پرکاری تیروئید ممکن است منجر به بی‏خوابی و کاهش خواب شود؛ معمولاً خواب کوتاه و منقطع می‏شود.

7ـ بی‏خوابی در خانم‏ها بیشتر دیده می‏شود و معمولاً با افزایش سن مرتبط است.

8ـ برخی داروهای محرک مغز (سمپاتومیمتیک‏ها)، سیگار، الکل، مواد مخدر و آنتی‏بیوتیک‏ها باعث بی‏خوابی می‏شوند.

9ـ تقریبا همه اختلالات روانپزشکی و طبی با اختلال خواب از جمله بی‏خوابی همراه هستند.

10ـ کامپیوتر و تلویزیون به دلیل اثرات محرک بر مغز و سایر تأثیرات مخرب بخصوص دیدن فیلم‏های ترسناک و تخیلی و بازی‏های کامپیوتری مخرب باعث اشکال در شروع و ادامه خواب می‏شوند و معمولاً عملکرد مفید افراد کاهش می‏یابد.

درمان بی‏خوابی

اولین اقدام برای درمان بی‏خوابی، ارزیابی دقیق مشکل بی‏خوابی است. گاهی افراد از بی‏خوابی شکایت می‏کنند اما پس از بررسی و شرح حال دقیق متوجه می‏شویم که فرد با مشکل بی‏خوابی مواجه نیست این حالت بیشتر در سنین بالا و در سالخوردگی دیده می‏شود که عمدا یا ناخودآگاه از بی‏خوابی گله‏مند هستند اما با واقعیت منطبق نیست اما شرح حال دقیق می‏تواند در علت‏یابی بی‏خوابی به ما کمک کند. مثلاً در جریان افسردگی، الگوی کلی خواب به هم می‏ریزد و بی‏خوابی اتفاق می‏افتد. طبعا در چنین حالتی توجه ما بیشتر به درمان علت بی‏خوابی یعنی افسردگی معطوف می‏شود و پس از مدتی بی‏خوابی نیز مرتفع می‏گردد. بنابراین مطابق با علت بی‏خوابی و تشخیصی که مطرح می‏شود، طرح درمانی را تنظیم می‏کنیم.

برای رفع و درمان بی‏خوابی به چند نکته باید توجه نمود:

ـ برنامه خواب و بیداری خانواده باید از نظم و هماهنگی برخوردار باشد!

ـ فقط در صورت خواب رفتن در رختخواب دراز کشیده ولی از رختخواب برای مطالعه و یا فکر کردن استفاده نشود.

ـ در صورت بروز بی‏خوابی، دوش آب گرم مفید است.

ـ از خوردن غذای سنگین و پرچرب در شب خودداری شود.

ـ اگر بی‏خوابی طولانی بشود بایستی به پزشک مراجعه شود و بر اساس تشخیص پزشک، داروی تجویزشده مصرف شود.

ـ از خوددرمانی بخصوص استفاده خودسرانه از داروهای خواب‏آور اجتناب به عمل آید.

ـ در موارد محدودی مثل آپنه خواب و چاقی مفرط که منجر به بی‏خوابی می‏شود، بر اساس تشخیص پزشک لازم است از روش‏های جراحی و غیر دارویی استفاده شود.

منبع:www.hawzah.net

/ 0 نظر / 30 بازدید